Gebed

Of we naar het gebed wouden gaan, vroeg Ali al grappend. We zaten in de tuin van een nargile bar in Tophane en niet veel eerder waren de bars in de buurt in collectief gejuich uitgebarsten. Beşiktaş had de binnenlandse voetbalcompetitie gewonnen. Al de hele avond liepen mensen in zwart-witte t-shirts en met vlaggen van Beşiktaş door de straten. Na de winst werd vuurwerk afgestoken, mensen kwamen op straat en zongen het clublied en auto's reden luid claxonnerend naar het stadion van de ploeg. Turkije is een voetbalgek land. Niet van hun stuk te brengen door al dat voetbalkabaal riepen de minaretten op tot gebed. Het was twintig na tien, het laatste van de vijf dagelijkse gebedsmomenten. Was het mogelijk om het gebed bij te wonen, vroegen we. In de Blauwe Moskee is dat niet mogelijk. Die kan je enkel bezoeken tussen de gebeden in. Maar wat niet mogelijk is in het door toeristen overspoelde Sultanahmet is dat wel in Tophane. Toen de oproep afgelopen was gingen we met drie naar de moskee. We deden onze schoenen uit en ik wikkelde een doek om mijn benen om mijn knieën te bedekken. Binnen in de moskee gingen we achteraan in een hoekje zitten, om van daar te kunnen aanschouwen hoe het gebed in zijn werk ging. Veel mensen waren er niet in de moskee. Het zaterdagavondgebed is niet het meest populaire van de week. Alle gelovigen in de moskee waren mannen. Velen van hen droegen mutsjes die door streng gelovigen worden gedragen. De mannen waren verspreid over de moskee aan het bidden toen we binnenkwamen. Even later kwam de imam langs achteren naar binnen. De gelovigen volgden hem naar voor. Ze gingen vooraan in twee of drie rijen achter elkaar staan. Ze hielden hun handen in de lucht, knielden dan neer, en gingen dan weer rechtstaan. De imam zong het gebed, in het Arabisch. Ali vertelde dat hij wist wat er werd gezongen, hoewel hij verder geen Arabisch kende. Het rechtstaan en knielen werd vier keer herhaald en omdat het toch elke keer hetzelfde was gingen we na de eerste keer weg. We deden onze schoenen terug aan en gingen terug naar de nargile bar. De Beşiktaş supporters waren nog steeds de overwinning van hun ploeg aan het vieren, en ze zouden dat nog de hele nacht doen.

Minderheden

Istanbul wordt vaak omschreven als een kosmopolitische stad, een stad waar iedereen gewoon mens is en religie, etniciteit, taal of nationaliteit niet van belang zijn. De werkelijkheid is helaas anders. Je moet maar eens een synagoge proberen zoeken. Voor de oprichting van de republiek was de populatie van Istanbul een bonte verzameling van Turken, Ameniërs, Joden en Grieken, tegenwoordig blijft van die laatste drie groepen weinig over. Dat is een gevolg van het Turkse nationalisme waar kwistig gebruik van werd gemaakt bij het besturen van het land. In 1955 bijvoorbeeld werden Grieken met geweld uit Istanbul verdreven na foute berichten over een aanslag tegen Atatürks geboortehuis in Thessaloniki in Griekenland. Gelukkig zijn er veel mensen in Turkije die de fout inzien, al blijft nationalisme ook vandaag nog sterk aanwezig. Over de Turkse premier Erdoğan valt veel te zeggen, en dat wordt ook gedaan, van vermeende corruptie, despotisme, tot beschuldigingen dat hij van Turkije een islamitische staat wil maken. Maar wat hij zaterdag zei kon ik erg appreciëren. In een toespraak omschreef hij de verdrijving van minderheden in de recente geschiedenis van Turkije als een “fascistische daad”. De leider van de kemalistsiche CHP, een van de oppositiepartijen, beschuldigde de premier ervan “een collaborateur” te zijn, en “onze [de Turkse] geschiedenis te besmetten”. Hij verweet de premier niets gezegd te hebben over Turken die uit Griekenland waren verdreven. Bahçeli, leider van de extreem-rechtse MHP maakte het nog bonter. Volgens hem was het statement “een zwarte pagina” in Erdoğans politieke carrière en hij eiste verontschuldigingen van de premier.

Daarmee is een schrijnend probleem aangehaald wat de Turkse geschiedenis betreft: zelf-kritiek. Al te veel mensen blijven volhouden dat de Turkse (en daarvoor Ottomaanse) geschiedenis er een was van overwinningen, hoogtepunten, en hoogtepunten die boven die andere hoogtepunten uitstaken. Zonder foutjes, helemaal perfect. Het parcours van de geschiedenis is nochtans helemaal niet zo foutloos gereden. Wie dat toegeeft is niet perfect, maar stopt tenminste met zelf-bedrog. En dat is weer een stapje dichter bij de perfectie.

De Grieken konden Erdoğans toespraak alleszins smaken.

Miniaturk

Mijn ouders zijn terug naar België sinds deze ochtend. Zaterdag hebben we Miniaturk bezocht, de Turkse versie van Mini Europa, en zijn we in Santralistanbul geweest, een van de campussen van de unief, naar de eerste Ottomaanse elektriciteitscentrale. Met de taxi gingen we naar Kariye Müzesi, een goed bewaarde Byzantijnse kerk, die net zoals de Aya Sofia een moskee was, om uiteindelijk een museum te worden. We waren vlakbij de oude stadsmuur en vonden een plaats waar we naar boven konden. Ooit ging Istanbul niet verder dan deze muur, maar nu loopt de stad tot achter de horizon als je vanop de muur kijkt. We maakten een wandeling naar Fatih, een van de meer religieuze wijken van de stad. In de grote Fatih moskee was een plechtigheid aan de gang. Later gingen we naar boven in de Galatatoren, vanwaar we een prachtig uitzicht hadden op de Gouden Hoorn en het oudste deel van de stad. We aten in mijn favoriete pide-restaurant en dronken thee in een gezellige tuin.

Zondagochtend brachten we een bezoek aan Dolmabahçe, een paleis dat door de sultan werd gebouwd terwijl het Ottomaanse Rijk steeds verder afbrokkelde, om te bewijzen dat het rijk nog niet uit was. Later de woonplaats van Atatürk. Mijn ouders maakten nog een wandeling in de tuin, terwijl ik naar de inhaalles ging. 's Avonds aten we in İstiklal en staken we de Bosporus over naar de Aziatische zijde om thee te drinken en Baklava te eten. We liepen door een straat met terrasjes die vol zaten met mensen die de voetbalmatch Beşiktaş-Galatasaray volgden op tv. Een van de teams scoorde een doelpunt en de héle straat barstte uit in luid gejuich. Na de thee en de baklava namen we de boot terug en bracht ik mijn ouders naar de tramhalte naar hun hotel.

Vandaag heb ik nog een paper afgewerkt en ben ik verder beginnen werken aan mijn thesis. Ik heb geen examens meer. Voor een vak moet ik nog een paperopdracht krijgen, en verder ga ik hier de komende maand aan mijn thesis te werken. Normaal gezien kom ik 26 juni terug.

De (bijna) laatste les

Vandaag had ik mijn laatste les van het semester. Mijn voorlaatste eigenlijk, want zondag heb ik nog een make-up-class. Het was een boeiende les om mee af te sluiten. Voor het vak hebben we elke week een gastcollege en deze keer ging het over relaties tussen de Europese Unie en Turkije. Er was een hevig debat over de spanningen tussen de religieuze en seculiere partijen in Turkije.

Mijn ouders zijn hier sinds gisteren op bezoek. Heel leuk! Gisteren zijn we naar de Blauwe Moskee geweest, en hebben we iets gedronken in een Franse bar in İstiklal Caddesi. Deze ochtend zijn we naar een ondergronds waterreservoir geweest, de Aya Sofia en de Egyptische Bazaar. Ik moest naar de les daarna, en mijn ouders ginen ondertussen iets eten en daarna naar het Topkapı paleis en de Grote Bazaar. Deze avond hebben we gegeten onder de Galata-brug en hebben we thee gedronken in İstiklal Caddesi. Morgen neem ik ze mee naar Miniatürk, de Turkse versie van mini-Europa.

Aya İrini

Gisterenavond ben ik naar een klassiek concert geweest in de Aya İrini, de eerste kerk van Constantinopel, vlakbij het Topkapı paleis. Na de val van Constantinopel werd de kerk gebruikt als wapenopslagplaats en later als militair museum. Vandaag is het een concerthal en museum, dat evenwel niet zomaar toegankelijk is. Het concert was een uitgelezen kans om een bezoekje te brengen. Zowel Turkse als Europese composities werden gebracht door het koor. Ik kon het best wel smaken.

Yves Leterme was gisteren in de universiteit. Ik heb het moeten missen, omdat ik schriftelijk examen van Turks had. Vandaag komt hij weer spreken, dit keer niet over de economische crisis maar over federalisme, maar ik ga het weer moeten missen omdat ik mijn ouders ga ophalen op de luchthaven.

Jeugd en Sport Dag

Geen les vandaag. Het is Jeugd en Sport Dag (Gençlik ve Spor Bayramı). De negentigste verjaardag van de landing van Atatürk in Samsun (aan de Zwarte Zee), van waaruit hij de onafhankelijkheidsoorlog startte, wordt gevierd. De stad hangt vol met reusachtige Turkse vlaggen.

Ik ben aan mijn papers aan het werken vandaag. Vrijdag eindigen de lessen en ik wil graag al mijn papers af hebben tegen dan. Mijn ouders komen dit weekend op bezoek, en daarna kan ik dan aan mijn thesis schrijven.

Gisteren had ik mondeling examen van Turks. We moesten een presentatie geven van een kwartier over een zelfgekozen onderwerp. Ik heb het over de Sjim gehad. Ik had een powerpoint gemaakt met veel foto's, zodat ik over die foto's kon vertellen, want het was toch een moeilijke opdracht. Het is goed gelukt.

Düm tek tek

Deze avond heb ik met andere Erasmussen naar Eurosong gekeken in İstiklal. Ik had gehoopt dat Turkije zou winnen, omdat de act van Hadise wel een van de betere was, en ook omdat ik wel graag het volksfeest wou meemaken dat op een Turkse overwinning zou volgen. Ondertussen is het weer zo goed dat je 's nachts niet meer dan een t-shirt hoeft te dragen. Op Taksim zou zeker een feest uitgebarsten zijn. Maar het mocht niet zijn. Noorwegen won, met een liedje dat er ook wel mag zijn.